Met Je mag ook niks meer zeggen duiken Eran Ben-Michaël en Jonata Taal midden in een maatschappelijk spanningsveld dat steeds voelbaarder wordt. Woorden liggen onder een vergrootglas, gevoeligheden verschuiven en de angst om te kwetsen botst met de behoefte om vrijuit te spreken. De voorstelling, een energieke mix van toneel en stand-upcomedy, is geen pamflet en geen les. Het is een denkexercitie.

Ben-Michaël: “De spanning rondom wat je wel en niet kunt zeggen is overal. Mensen voelen zich beperkt, of juist niet gehoord. Dat zorgt voor frictie. In plaats van die frictie te vermijden, wilden we haar zichtbaar maken. Niet om een oordeel te vellen, maar om het gesprek te openen.”

In de voorstelling staan twee perspectieven lijnrecht tegenover elkaar. Het personage van Jonata Taal vertegenwoordigt de roep om verandering: als woorden of gedrag pijn doen, moet dat stoppen. Het personage van Ben-Michaël begrijpt die pijn, maar stelt de vraag hoe ver die aanpassing moet gaan en wie daarover beslist. Die botsing blijft onaf. “We geven geen antwoorden,” zegt Ben-Michaël. “Het publiek moet zelf positie innemen.”

Humor speelt daarin een sleutelrol. De voorstelling is scherp, maar ook uitgesproken grappig. “Humor maakt het mogelijk om over moeilijke dingen te praten,” aldus Ben-Michaël. “Je drukt op een pijnlijke plek, het schuurt, maar daarna ontstaat ontspanning. Juist daardoor kunnen mensen luisteren naar een standpunt dat niet meteen het hunne is.”

De reacties in de zaal zijn vaak intens. Na afloop ontstaan gesprekken, discussies en soms zelfs kleine confrontaties. Ben-Michaël ziet daarin een duidelijke generatiekloof. Jongere bezoekers herkennen zich vaker in het verlangen naar snelle verandering en duidelijke grenzen. Oudere bezoekers voelen zich juist aangesproken in hun ongemak en hun gevoel dat vanzelfsprekendheden onder druk staan. “Die spanning zit niet alleen in de voorstelling,” zegt hij, “maar ook in het publiek zelf. Dat maakt elke avond anders.”

Een belangrijk thema in Je mag ook niks meer zeggen is dat slachtofferschap en daderschap niet vastliggen. Iedereen draagt meerdere rollen in zich. Ben-Michaël erkent dat hij in het verleden zelf blind is geweest voor bepaalde gevoeligheden, terwijl hij tegelijkertijd een familiegeschiedenis meedraagt van vervolging en uitsluiting. “Die tegenstrijdigheid is menselijk. Je kunt iemand kwetsen zonder slechte intenties te hebben, en je kunt slachtoffer zijn zonder altijd gelijk te hebben.”

Volgens Ben-Michaël bevindt de samenleving zich in een fase waarin grenzen strakker worden afgebakend. Groepen die lang zijn genegeerd laten nu van zich horen, en dat brengt onvermijdelijk ongemak met zich mee. “Verandering is zelden comfortabel,” zegt

hij. “Maar dat betekent niet dat ze onnodig is. Ik geloof dat dit een golfbeweging is. Op termijn ontstaat er weer meer ruimte, maar nu zitten we midden in die verschuiving.”

Met Je mag ook niks meer zeggen zoeken Ben-Michaël en Taal bewust het grensgebied op waar veel mensen liever omheen lopen. “Juist daar gebeurt iets,” zegt Ben-Michaël. “Als je de zaal verlaat met twijfel, met vragen, of met de behoefte om door te praten, dan heeft de voorstelling gedaan wat ze moest doen.”